Dat blije gevoel, dat blijft

Als Marjolein een huiskamer binnenloopt, ziet ze vaak gezichten oplichten. “Dan vraagt een bewoner: ‘Jij bent toch van de muziek? Is er vandaag weer wat leuks te doen?’ Dan gaat mijn hart open”, vertelt Marjolein, coördinator welzijn bij het Reinaldahuis. Sinds 1978 werkt ze in de ouderenzorg. “Ik begon als verzorgende IG. Maar al snel ontdekte ik dat welzijn het best bij mij past.

Met ons team organiseren we alle activiteiten in het huis. Van grote optredens in het atrium tot spelletjes in de huiskamer en individuele activiteiten. Want sommige bewoners hebben behoefte aan één op één contact.” En is er een optreden van Ronnie Tober? Of een busritje naar de duinen? “Dan zorg ik vaak voor de voorbereiding. Mijn collega’s voeren de activiteiten uit, samen met onze vrijwilligers.

Mensen zien er vaak tegenop om te verhuizen naar een verpleeghuis. Maar laatst zei een meneer: ‘Dit had ik veel eerder moeten weten!’ Door de vele activiteiten zien we bewoners tot bloei komen. Of mensen pakken een oude hobby weer op. Zo hadden we hier laatst een expositie van een bewoner die prachtige schilderijen maakt.” Marjolein geniet dagelijks mee. “Mijn werkplek is in de activiteitenruimte. Ik zit er dus vaak bij als de handwerkclub bezig is, of als er een spelochtend is. Af en toe steek ik mijn vinger op, als ze bij een quiz het antwoord niet weten. Voor ik het weet zit ik gezellig mee te doen.

” Wat voor Marjolein een waardevolle dag is? “Als mijn team happy naar huis gaat. En als we bewoners een blij moment hebben bezorgd. Al duurt een activiteit maar een halfuurtje, ik hoor vaak na afloop: ‘Ik heb een geweldige dag gehad!’ Sommige bewoners zijn misschien een uur later alweer vergeten wat ze hebben gedaan. Maar dat blije gevoel, dat zit er nog. Daarvan ben ik overtuigd.” 

Lichtpuntje in de week

Soms moet je zelf de stoute schoenen aantrekken voor je droombaan. En dat is wat Wil op haar 55e deed. “Ik werkte als conciërge en schoonmaker op een school. Tot ik ineens dacht: ik wil iets anders. Ik ben toen bij een open avond geweest van Kennemerhart. Dat was zó leuk dat ik meteen een open sollicitatie heb gestuurd.”

Wil werd aangenomen als huishoudelijk medewerker. “Vanaf dag één vind ik het werelds. Vooral door het sociale aspect. Ik zorg voor een schoon huis. Dat is heel belangrijk voor de mensen. Maar daarnaast bied ik ook een luisterend oor. Mensen hebben veel te vertellen. En soms ben ik één van de weinigen die ze zien. Mijn bezoek is voor veel mensen een lichtpuntje in de week. Een mevrouw zei laatst nog: ‘Ik hou meer van je dan van mijn eigen dochters.’” Wil grinnikt. “Dat is haar droge humor. Ze heeft alleen zoons.

” De meeste cliënten van Wil wonen in Haarlem Oost. “Daar woon ik zelf ook al mijn hele leven. Een oudere meneer bij wie ik kwam schoonmaken, bleek bevriend te zijn geweest met mijn opa. En een cliënt van 95 kende mijn vader als jongetje. Bij haar op zolder had hij zijn eerste postduivenhokkie.” Wil stimuleert haar cliënten om zelf ook actief te blijven. “Elke week kom ik bij een echtpaar. Zij stoffen zelf af, ik stofzuig. En als ik het bed verschoon, helpt mevrouw mee.

Tijdens het schoon maken bouw ik een band op met de mensen en ik leer hun gebruiken kennen. Zo liep ik in mijn vakantie een keer langs het huis van een cliënt. Het was bloedheet, maar het zonnescherm was niet naar beneden. Normaal is ze daar heel punctueel in, dus ik vertrouwde het niet. Ik heb toen meteen aan de bel getrokken. Bleek dat ze was gevallen.” Sociale controle? “Dat vind ik niet meer dan normaal. Dat doe je voor elkaar in de buurt.” 

Complimentjes van collega’s

Wat wil je later worden? “Op die vraag antwoordden vriendinnetjes altijd: prinses. Maar ik wist als kind al: ik wil later met oudere mensen werken”, aldus Shanna (21), die bij Kennemerhart begon als huishoudelijk medewerker. “Net als mijn moeder. Na een halfjaar kreeg ik de kans om de BBL-opleiding te doen tot helpende plus. Daarbij ging ik tegelijkertijd werken bij De Rijp.” En goed nieuws: “Ik heb deze week gehoord dat ik geslaagd ben!” Mede dankzij haar collega’s. “Bij De Rijp ben ik gegroeid, ook als mens. Ik was best onzeker en zei overal ‘ja’ op. Mijn collega’s hebben me geholpen om meer voor mezelf op te komen en zelfverzekerder te worden.” Hoe? “Door me veel complimentjes te geven. Ze vertellen me wat ik goed doe, maar óók wat ik beter kan doen. Op een fijne en opbouwende manier. Iedereen helpt elkaar.”  

Shanna heeft de smaak van het leren te pakken. “Ik ga gelijk door met de opleiding tot verzorgende IG. Uiteindelijk wil ik graag verpleegkundige worden. En misschien dat ik in de toekomst in de flexpool van Kennemerhart wil werken. Dan leer je ook andere locaties en mensen kennen. Maar nu ben ik heel tevreden bij De Rijp, met mijn lieve collega’s en leuke bewoners.” Zoals die mevrouw met wie ze naar Artis is gegaan. “Tijdens mijn opleiding deden we een maatjesproject. Daarvoor heb ik een activiteit bedacht voor een bewoonster die in Afrika en Azië had gewoond en vaak over dieren vertelde. We zijn toen naar Artis gegaan. Ze fleurde helemaal op van de extra aandacht. Een geweldige middag!” 

Chris maakt het verschil

Op 20 juli 2020 stond de wereld van senior projectmanager Chris ineens op z’n kop. “Die dag kreeg ik de diagnose parkinson. Een enorme rotdiagose.” Zijn heden, zijn toekomst: alles veranderde. “Ook mijn werk. Ik dacht: hoe ga ik ermee om dat ik niet alles meer kan? Hoe zorg ik dat ik prettig kan blijven werken? Ik heb toen een plan geschreven hoe ik als interne coach collega’s zou willen ondersteunen.” De Raad van Bestuur gaf Chris groen licht. “Ze zeiden: ‘We willen graag een goede werkgever zijn. Daar past dit helemaal bij.’” Inmiddels heeft Chris al meer dan honderd collega’s begeleid. “Of je in de zorg werkt, in de keuken of op kantoor: alle collega’s kunnen via hun teamleider coaching aanvragen. Zo heb ik iemand begeleid die zei: ‘Het lukt me niet meer om de zorg te leveren die ik wil leveren.’ We zijn in gesprek gegaan en uiteindelijk heeft deze collega de zingeving weer teruggevonden.” Om collega’s te ondersteunen heeft Chris nóg iets helpen opzetten: een traineeship voor teamleiders. Ook is hij initiatiefnemer van het Sociaal Fonds van Kennemerhart. “Dit fonds biedt een renteloze lening aan collega’s in finan ciële problemen. Stel: jij bent alleenstaande ouder met twee pubers en je was machine gaat kapot. Hoe mooi is het dat je dit bedrag renteloos kunt lenen en in termijnen kunt terugbetalen.” Bij het fonds heeft Chris helaas een stapje terug moeten doen. Door die rotziekte, en met pijn in het hart. “Maar ik ben heel trots dat ik dit heb kunnen neerzetten, net als de interne coaching en het traineeship. Daar kijk ik tevreden op terug.” Vooruitkijken is lastig, dus Chris bekijkt het per dag. “Elke werkdag is voor mij van waarde als ik kan zorgen dat collega’s in hun kracht staan. Dat ze zich sterk voelen om hun werk goed – en met plezier – uit te voeren. Daar wordt de zorg nog beter van.” 

Beeldzorg en een potje bingo

Goedemorgen meneer De Vries, hoe is het met u vandaag? Heeft u goed geslapen?” Verzorgende IG Lenie zit achter de laptop op kantoor, meneer De Vries thuis aan tafel met de tablet van Compaan. “Heeft u uw medicatie al genomen?” Op afstand kijkt Lenie mee, terwijl meneer De Vries zijn medicijnen uit de Medido pakt.  

Zorg op maat  
“Voor steeds meer cliënten in de thuiszorg zetten we beeldzorg in”, legt verpleegkundige Ellen uit. “Met een speciaal team bieden we zorg, begeleiding en ondersteuning aan mensen thuis, maar dan via een beeldscherm. We begeleiden mensen bijvoorbeeld bij het innemen van hun medicatie. Ook ondersteunen we bij de dagstructuur en dagelijkse verzorging.” 

“Vooraf had ik wel wat twijfels”, bekent Ellen. “Ik dacht: wordt de zorg zo niet onpersoonlijker? Maar ik merkte al snel: je hebt een ander contact, via beeld, maar nét zo persoonlijk.” “En de cliënten zijn heel enthousiast”, vervolgt Lenie. “Bijvoorbeeld een mevrouw die vooraf dacht: kan ik dit wel, met zo’n tablet? Maar de Compaan werkt heel makkelijk. En ze doet het geweldig! Elke avond zit ze klaar voor de zorg en een praatje.” “We krijgen steeds meer cliënten” Het beeldzorgteam van Kennemerhart is zeven dagen actief, zowel ’s ochtends als ’s avonds. “We krijgen steeds meer cliënten. Sommigen in combinatie met fysieke zorg aan huis. Andere cliënten krijgen alleen beeldzorg”, aldus Ellen. “Daarbij leveren we zorg op maat, met alle tijd en rust voor de cliënt. Want we hebben nu geen reistijd meer.” 

Altijd op tijd 
Een ander voordeel is dat cliënten meer eigen regie ervaren. Lenie: “Cliënten weten nu precies wanneer ze ons spreken. Ze hoeven niet te wachten op collega’s die onderweg zijn.” Ellen: “Dat is onder meer fijn voor mensen die op een vast tijdstip insuline nodig hebben. Wij kunnen hen daarbij via beeld begeleiden.” Ook naasten zijn blij met beeldzorg. “Via een familieportaal kunnen zij beeldbellen, afspraken in de agenda zetten en foto’s of berichtjes sturen. Dat zorgt voor een andere manier van contact,” vertelt Lenie. “Er is ook een wekelijkse bingo waaraan cliënten kunnen meedoen. Laatst zei een meneer: ‘Vrijdag ga ik meedoen!’ Leuk toch?” Ook voor Lenie zelf is beeldzorg een uitkomst. “Door fysieke problemen ga ik het werk in de wijk – bij mensen thuis – niet volhouden tot mijn pensioen. Dankzij het beeldzorgteam kan ik toch blijven doen wat ik het liefst doe: mensen zorg bieden.”  

Even in het hoofd van een ander

Waar zijn mijn sleutels nou?”, zegt kwaliteits verpleegkundige Lizette. Ze heeft een VRbril op, waarmee ze in een virtuele wereld is beland. De leefwereld van iemand met dementie, vol verwarring en vervreemding. Thuiskomen en de boodschappen opbergen? Dat doe je niet ‘zomaar even’ als je dementie hebt, ervaart Lizette. Want waar zijn die sleutels? En waarom staan er al zes pakken melk in de koelkast? De melk was toch juist op? Het idee om de VRbrillen aan te schaffen kwam van Mirjam, beleidsadviseur Topcare bij Overspaarne. “Ik ontmoet veel bewoners. Vaak denk ik: wat gaat er toch om in uw hoofd? Dat fascineerde mij. Ik ontdekte toen deze virtual reality beleving van Into D’mentia.” 

“We hebben nu zes VRbrillen. Daarmee kunnen we iedereen op de locatie laten ervaren hoe het is om te leven met dementie”, aldus verpleegkundige Marit. “Collega’s, maar ook vrijwilligers en naasten. Het is voor iedereen heel waardevol. Het schudde mij in elk geval wakker.”  

Meer begrip  
Dat geldt ook voor Lizette. “Ik werk hier al twaalf jaar en weet het nodige van dementie. Maar het zélf beleven, dat is toch anders. Het maakt je nog begripvoller en invoelender.” Marit knikt. “Het helpt me om beter te snappen waarom iemand doet wat hij doet. Daar kan ik mijn benadering op aanpassen. Dat draagt bij aan de kwaliteit van zorg.” En dat is waar Overspaarne elke dag mee bezig is, vertelt Mirjam “Onze locatie heeft het predicaat Topcare. Dat betekent dat we veel investeren in onderzoek, innovatie, leren en ontwikkelen. Ook delen we graag onze kennis op het gebied van onze specialisatie: dementie met zeer complex probleemgedrag. Daar helpt deze VRbril bij.” “Collega’s van andere locaties willen ook graag een keer de beleving doen”, aldus Lizette, die net als met Marit is getraind om de beleving te begeleiden. “Daarbij doen we ook een nagesprek. Wat komt er los? Wat voel je? Wat betekent dit voor je werk? Ga je voortaan iets anders doen?” Mirjam: “Eén collega zei: ‘Ik heb ervaren hoe vervelend het is als anderen óver je praten waar je bij bent. Door de VRbeleving besef ik dat ik dat soms ook doe – en dat is niet wat ik wil.’ Dat gaat ze voortaan anders doen.”  

Bijzondere ervaring  
“Het is echt een bijzondere ervaring”, vindt Lizette. “Je kunt door het huis lopen, rondkijken, met de controllers dingen pakken, kaas in de koelkast leggen. Het is net echt. En ik voelde ook echt frustratie toen iemand in de VRbeleving een ansichtkaart die ik had gehad pakte en ging voorlezen. Ik dacht: dat kan ik zélf!” Ook bij Mirjam kwam het binnen. “Ik voelde: ik doe zó mijn best, maar het enige wat ik hoor is wat ik níét goed heb gedaan. Dat raakte me. Ik dacht: zie me ook in wat er wél goed gaat. Een complimentje kan zo belangrijk zijn. Dat heb ik nu zelf ervaren.” 

Dit is de toekomst

“Adem rustig in… en nu weer uit”, zegt Esther, verpleegkundige bij De Molenburg. Intussen houdt kwaliteitsverpleegkundige Lisanne de Tytocare tegen de rug van een bewoonster (zie foto). “Met dit apparaatje maken we nu een opname van uw longen”, legt Esther uit. “Dan kan de arts later ook meeluisteren.”  

“De Tytocare is een klein en handig hulpmiddel voor een diagnose op afstand”, vertelt Lisanne even later. “We kunnen hiermee op elk moment van de dag hart, longen, keel, oren, huid, buik, hartslag en lichaamstemperatuur onderzoeken. De resultaten versturen we via een app naar de arts, wanneer die niet aanwezig is op de locatie. De arts kan zelfs live meekijken met het medisch onderzoek.” Op basis van de metingen kan de arts al sneller een eerste diagnose op afstand doen. “Bijvoorbeeld om te beoordelen of iemand een longontsteking heeft.” Ook kan de arts op afstand aanvullend onderzoek doen of aanvragen.  

“We zitten nu nog in de pilotfase”, aldus Lisanne. “De arts komt daarom nog langs om te dubbelchecken en zelf het onderzoek uit te voeren.” Maar als het eenmaal goed werkt? “Dan kan een eventuele behandeling sneller gestart worden. We kunnen dus eerder de juiste zorg aan een bewoner bieden. Ook levert het tijdwinst op.” Vooral in de avonden, nachten en weekenden, wanneer er geen artsen direct op de locaties aanwezig zijn. “De arts hoeft niet naar De Molenburg te rijden en de behandeltijd wordt verkort.” 

Een mooi voorbeeld? “Stel: een bewoner trekt zich terug en lijkt slechter te horen. Als verpleegkundige kan ik dan met de Tytocare de oren controleren”, zegt Esther. “Soms blijkt dat iemand veel oorsmeer heeft. In overleg met de praktijkverpleegkundige, die ook op afstand kan meekijken, starten we dan met oordruppelen om daarna uit te spuiten. Zo helpen we deze bewoner beter te horen, wat de kwaliteit van leven verbetert. Dat is uiteindelijk het doel.” “En voor ons zorgt de Tytocare voor meer werkplezier”, vult Lisanne aan. “Het is uitdagend dat we zelf meer kunnen op medisch vlak.” Esther: “Het vergroot onze rol als verpleegkundige én onze kennis. Nu we de Tytocare hebben, maken we soms proefopnames bij meerdere bewoners en bij elkaar. Zo leren we om het verschil te horen tussen gezonde longen en bijvoorbeeld longen met COPD. Onlangs maakten we een opname bij een bewoner, waarbij wij dachten aan een longontsteking. De arts bevestigde dat de ontsteking duidelijk hoorbaar was. Voor ons een waardevol leermoment.” “Ik vind de Tytocare oprecht een handig hulpmiddel”, besluit Lisanne. “En het is leuk dat er bij deze pilot vaak wordt gevraagd: ‘Wat zijn jullie ervaringen?’ Door onze feedback is er al veel verbeterd in het  gebruiksgemak. Zo hebben we als locatie een grote rol in de ontwikkeling van de Tytocare. Ik denk dat dit de toekomst is. Mooi om daaraan bij te dragen!”